Chiù dâ Palora

dari  {verbu}

EN:   award, give, pass

IT:   aggiudicare, dare

pruverbi:

  • Cui ni duna n'aspetta.
  • Dari si chiama piscàri.
  • Cui avi a dari avi a pagari.
  • Lu chiù riccu è chiddu ca nun avi a dari.
  • A cui ti duna lu cuddurùni, nun ci dumannàri la guastedda.
  • Cui duna chiddu ca avi avanti chi mori, a tempu poi bisogna suppurtrari.
  • Cui duna a li strani quann' iddu pò, è rinfacciatu di li soi quannu chiù nun ha.

dari

prisenti

dugnu

duni

duna

damu

dati

dùnanu

mpirativu

--

da

dassi

damu

dati

--

passatu

desi

dasti

desi

desimu

dàstivu

desiru

mpirfettu ndi.

dava

davi

dava

dàvamu

dàvavu

dàvanu

mpirfettu cung.

dassi

dassi

dassi

dàssimu

dàssivu

dàssiru

futuru

darrò

darrai

darrà

darremu

darriti

darrannu

cundiziunali

darrìa

darrivi

darrìa

darrìamu

darrìavu

darrìanu

girunniu

dannu

participiu

aviri datu

agg.:   datu


Traina (1868)

Dari.

  • v. a. Trasferir una cosa da sè in altrui: dare.
  • Per assegnare: dare.
  • Per vendere: dare.
  • Detto di strade, porte, finestre, corrispondere in un luogo: mettere, guardare.
  • aviri a dari, esser debitore: aver a dare.
  • Battere, picchiare: dare.
  • Trattandosi di colori, accostarsi, p. e. dari ntra lu russu: dare nel rosso.
  • Detto di medicine V. ordinari.
  • Detto di fanciulle, dar in isposa: dare.
  • dari lu tu, lu vui ecc.: dar del tu, del voi ecc. V. parrari.
  • rifl. Arrendersi, sottomettersi: darsi ad uno.
  • darisi a Diu, dedicarsegli: darsi a Dio.
  • darili, percuotere: darle.
  • darisinni centu a un cardu, fig. affacchinarsi inutilmente, dover sottomettersi a forza al voler altrui.
  • darisilli, percuotersi a vicenda: darsele.
  • dari chi diri, tribolare, vessare. Rendere, fruttare, detto di capitali: dare. E detto di case agricole, fare, produrre: dare, p. e. il grano ha dato undici per uno.
  • prov. cu' havi a dari, havi a pagari, chi ha debito deve pagare, per non perder fiducia: chi paga debito fa capitale.
  • darisi a la bacchittunaria e simili modi: darsi al bacchettone ecc.
  • nun arristari a darinni, fig. dicesi del contraccambio che si dà sia in parole sia in percosse a chi ci abbia offesi.
  • Noi scambiamo nell'uso il tempo di questo verbo col verbo donare che non usiamo; e quest'uso ci viene da' provenzali p. e. duna (dona) per , dunirrìa per darìa.
  • darisi a fari una cosa, prender a farla: darsi a far una cosa.
  • prov. a cu' ti duna lu cudduruni nun ci dumannari la guastedda, i regali si prendono come sono: a caval donato non gli si guarda in bocca.
  • dari per donare, regalare.
  • darisi di fari: darsi da fare, acciapinarsi.
  • e duna ca ti dugnu, si dice di chi sempre parla o fa una cosa con insistenza: dagli, picchia e mena.
  • prov. lu cchiù filici (o riccu) è chiddu chi nun havi a dari: chi non ha debito è ricco.
  • quantu v'haju a dari di chistu, domanda chi vuol comprare al venditore: quanto v'ho a dare di questo? (Giusti).
  • dacci dacci, suol dirsi ad uno che metta in opera ogni espediente per far bene una cosa, reiterando più volte la diligenza: dagli. Ma tal volta si usa nel senso anche di mal fare del continuo: dalle dalle.
  • dari lu gaddittu e pigghiari lu cicirittu, riprender più che non si sia dato: riprendere un dattero per un fico.
  • a cu' duna a cu' prumetti, di chi vessa, dà travaglio a tutti, o chi fa lo smargiasso: a chi ne dà a chi ne promette.
  • darisi lu casu, la cumminazioni, avvenire: darsi il caso, la combinazione.
  • pò darisi, si dice per ammettere la possibilità che una cosa avvenga: può darsi.
  • datu chi...: supposto che: dato che... P. pass. datu: dato.

Dari.

  • Per attribuire e simili, p. e. quantu anni mi dati: quanti anni mi date (Monti).
  • Prov. cu' duna e leva la morti nni lu leva: chi dà o ricoglie il diavol lo raccoglie.
  • cu' duna chiddu chi havi avanti chi mori, a tempu poi bisogna suppurtari: fate ben a Nato che il tempo gli è avanzato, di chi sciupa tutto e non si riserba nulla pel poi.
  • cu ti duna ti insigna a dari, in tutti i sensi, ovvero: cu' nni duna nn'aspetta, che somiglia all'altro: chi la fa l'aspetta.
  • megghiu dari ca riciviri, per non rimaner obbligato.
  • dari si chiama piscari: quel che si dona, luce, quel che si mangia, pute.

La vuci di Traina veni dû Wikisource Talianu e veni pubblicata sutta la licenza CC BY-SA 4.0.